Homalomena’s zijn tamelijk onbekende kamerplanten. Vanwege hun fraaie hart- tot spadevormige bladeren, die aan stevige bladstelen staan, worden ze echter snel populairder. Hoe zorg je bij homalomena’s voor een goede groei, waar kun je deze kamerplanten kopen en waar moet je dan op letten? Dat en meer bespreken we in dit artikel in vier punten:
1. Inleiding: wat is Homalomena voor plant?
Homalomena is een geslacht van groenblijvende, polvormende bladplanten uit de aronskelkfamilie. Hoe homalomena’s in de natuur groeien, wat ze onderscheidt van andere aronskelkachtige kamerplanten en welke soorten en namen je in de handel tegenkomt, behandelen we hieronder.
1.1 Habitat
Homalomena’s komen van oorsprong uit tropisch en subtropisch Azië en het zuidwestelijke deel van de Grote Oceaan. Het verspreidingsgebied is dus groot. Het loopt ruwweg vanaf het noordoosten van India en het zuiden van China, via het vasteland van Zuidoost-Azië, waaronder Thailand en het Maleisische schiereiland, en eilanden als Sumatra, Borneo en de Filipijnen, tot aan Nieuw-Guinea en de eilanden verder oostwaarts.
In oudere bronnen staat soms nog dat Homalomena ook in tropisch Amerika voorkomt. Dat is te verklaren doordat de Amerikaanse soorten die vroeger tot dit geslacht werden gerekend, bij een taxonomische herziening zijn ondergebracht in het geslacht Adelonema. Om die reden is bijvoorbeeld de oude kamerplantennaam Homalomena wallisii botanisch vervangen door Adelonema wallisii. In de handel kom je beide namen nog tegen.
Van nature groeien veel homalomena’s in warme, vochtige regenwouden: op de schaduwrijke bosbodem, langs beekjes, op natte en met mos begroeide rotsen en soms op moerassige plekken. De bomen die hoog boven de planten uittorenen, onderscheppen een groot deel van het zonlicht, zodat op de bosbodem vooral gefilterd licht overblijft. Dat verklaart meteen waarom homalomena’s binnenshuis geen plaatsje in de volle zon nodig hebben en ook een eindje van het raam nog goed kunnen groeien. Zie ook het kopje Standplaats verderop in dit artikel.
1.2 Groeiwijze
Homalomena’s groeien meestal vanuit een korte of kruipende wortelstok. Nieuwe bladeren en zijscheuten verschijnen dicht bij de basis, waardoor na verloop van tijd een volle, bossige pol ontstaat. De soorten die je als kamerplant tegenkomt zijn niet of nauwelijks stamvormend. In de huiskamer blijven ze doorgaans zo’n 30 tot 75 centimeter hoog; een groot en oud exemplaar kan onder gunstige omstandigheden ongeveer één meter halen.
De bladeren zijn voor liefhebbers de voornaamste reden om deze planten te houden. Afhankelijk van de soort zijn de bladeren hart-, pijl- of spadevormig; vaak hebben ze een zachte, haast fluweelachtige glans. Ook zijn er soorten waarbij de bladeren een fraai geribbeld bladoppervlak, zilverachtige vlekken of een gevlamde tekening hebben. Ze zitten aan fraaie, relatief lange en stevige bladstelen. Bij sommige soorten zijn die opvallend roze tot roodachtig. Zie voor enkele bekende kweekvormen het kopje Soorten hieronder.
Een opvallend kenmerk van het geslacht is hoe ze ruiken. Veel homalomena’s geven namelijk een duidelijke geur af wanneer je de bladeren, bladstelen of de wortelstok kneust. Afhankelijk van de soort kan die geur doen denken aan anijs, gember, kamfer of hars. Er bestaat zelfs een – toepasselijk genoemde – soort, Homalomena aromatica, die in de parfumerie wordt gebruikt: uit de wortelstok wordt een etherische olie gewonnen.
De bloeiwijze van Homalomena is een onmiskenbaar teken dat het geslacht tot de aronskelkfamilie behoort. De kleine bloempjes zitten op een kolf, met daaromheen een groenig, bruinachtig of soms rood aangelopen schutblad. Vergeleken met de bladeren is de bloeiwijze weinig spectaculair. Zie ook het kopje Bloeiwijze verderop in dit artikel.
1.3 Stamboom en verwante kamerplanten
Homalomena hoort bij de aronskelkfamilie (Araceae), binnen de orde Alismatales. Bij diverse nauw verwante kamerplanten is de bloeiwijze, die bij homalomena’s onopvallend is, juist de blikvanger. Zie bijvoorbeeld de felgekleurde schutbladeren van anthuriums en spathiphyllums.
Andere bekende kamerplanten uit dezelfde familie zijn onder meer Aglaonema, Alocasia, Philodendron, monstera, dieffenbachia en – om ook een voorbeeld te noemen dat qua uiterlijk flink afwijkend is – zamioculcas.
1.4 Soorten
Homalomena is een omvangrijk geslacht en de taxonomie is volop in beweging: er worden nog geregeld nieuwe soorten beschreven of opnieuw ingedeeld. Voor de huiskamertuinier is het aanbod vooralsnog echter behoorlijk overzichtelijk. In tuincentra en webshops wordt eigenlijk slechts een handvol soorten en cultivars aangeboden.
Een gangbare Nederlandse naam heeft deze kamerplant nog niet; in de handel heet hij gewoon homalomena. De herkomst van de naam Homalomena is niet helemaal zeker. De naam is opgebouwd uit de Griekse woorden ‘homalos’ (vlak, effen) en ‘mene’ (maan), oftewel zoiets als ‘vlakke maan’, maar dat brengt ons natuurlijk weinig verder; welbeschouwd slaat dat nergens op, als je naar de plant kijkt. Een mogelijke verklaring is dat de naamgever zich baseerde op een foutieve vertaling van een Maleise volksnaam.
1.4.1 Homalomena rubescens
Homalomena rubescens komt van nature voor van Noord-India tot Myanmar. Kenmerkend zijn de hartvormige groene bladeren en de vaak roze tot rood aangelopen bladstelen. De soortnaam rubescens betekent dan ook zoveel als ‘rood wordend’. Een bekende cultivar is H. rubescens ‘Maggy’, met glanzend groen blad en duidelijk verdiept liggende nerven. In de handel wordt ‘Maggy’ ook aangeboden onder de handelsnaam ‘Sea Turtle’.
1.4.2 Adelonema wallisii
Adelonema wallisii hoort tegenwoordig niet meer bij Homalomena. We noemen hem hier toch, want hij werd meer dan een eeuw als Homalomena wallisii behandeld en wordt nog altijd geregeld onder die oude naam verkocht. Qua verzorging is deze soort bovendien praktisch gelijk aan echte homalomena’s.
De soort komt van nature voor van Costa Rica en Panama tot aan Colombia. Ze vormen laagblijvende, brede pollen en hebben decoratief gevlekt blad. De handelsvorm ‘Camouflage’ is gemakkelijk te herkennen aan het onregelmatige patroon van verschillende groentinten.
Naast de hierboven besproken soorten kom je nog enkele cultivars en handelsnamen tegen, waaronder opnieuw een plant die botanisch helemaal niet tot Homalomena behoort:
- Homalomena ‘Emerald Gem’: een compacte, donkergroene cultivar met glanzend blad. De precieze afstamming wordt in de handel niet altijd vermeld; een soortnaam is daarom niet betrouwbaar te geven.
- Homalomena ‘Selby’: een groene tot zilvergroene bladplant die als cultivar van Homalomena wordt gehouden, zonder dat daar doorgaans een soortnaam aan wordt gekoppeld.
- Apoballis acuminatissima ‘Lavallaei’: groen tot grijsgroen blad met donkere vlekken en een paarsrode onderzijde. Deze plant staat nog vaak als Homalomena ‘Purple Sword’ in de handel.
De verzorging verschilt onderling weinig. Houd er alleen rekening mee dat bont of licht getekend blad in diepe schaduw minder uitgesproken kleurt.
2. Verzorging Homalomena
Homalomena’s worden vaak verkocht als gemakkelijke schaduwplanten, en daar zit beslist wat in. Voor een echt goede groei zijn er echter toch wel enige aandachtspunten die je in acht moet nemen bij de verzorging. Die bespreken we hieronder.
2.1 Water geven
Homalomena’s houden van een bodem die gelijkmatig licht vochtig blijft. Laat de bovenste paar centimeter potgrond tussen twee gietbeurten iets opdrogen. Langdurig natte potgrond vergroot het risico op wortelrot, zeker wanneer de plant tegelijk koel staat. Gebruik daarom een pot met afvoergaten en laat overtollig water weglopen. In de winter, wanneer er minder licht is en de groei vertraagt, hoef je in de regel verrassend zelden te gieten.
2.2 Temperatuureisen
Als tropische kamerplant staat Homalomena er graag warmpjes bij. Zie normale kamertemperatuur als een ondergrens; hoger mag ook. Probeer temperaturen onder de 15 graden te vermijden, zeker in combinatie met langdurig natte potgrond. Dan ligt wortelrot namelijk op de loer.
2.3 Standplaats
De natuurlijke standplaats, op de tropische bosbodem, geeft een goede aanwijzing voor de huiskamer. Homalomena’s groeien het beste bij helder, gefilterd licht of halfschaduw. Een plek bij een raam op het oosten of noorden kan goed werken, net als een plaats wat verder van een zonniger raam.
Voorkom de uitersten. Felle directe middagzon, vooral in de zomer, kan het blad beschadigen. En bij heel weinig licht kwijnen deze planten weg; het zijn geen echte schaduwplanten. Je herkent een te donkere standplaats aan een afnemende groei, kleiner wordende bladeren en een minder compacte groei. Ook kunnen eventuele bladtekeningen vervagen.
Een hogere luchtvochtigheid helpt om het blad mooi te houden en om ziektes en plagen te voorkomen. Zet de plant daarom zeker niet pal boven een radiator. Een badkamer met voldoende daglicht kan bijvoorbeeld een prima standplaats zijn.
2.4 Voeding
Tijdens de actieve groei in de lente en zomer kun je homalomena’s regelmatig vloeibare kamerplantenvoeding geven. Beperk je wel tot de ondergrens van de dosering die op de verpakking staat. De wortels zijn gevoelig voor een ophoping van te veel zouten in de bodem. In de herfst en winter is bijvoeden meestal niet nodig, zeker niet zolang de plant nauwelijks nieuwe bladeren aanmaakt.
2.5 Verpotten
Het is in de regel niet nodig om deze kamerplanten heel vaak te verpotten. Een exemplaar dat goed aan de groei is, mag elke twee tot drie jaar in een nieuwe pot. Gebruik een humusrijke maar luchtige potgrond die overtollig water gemakkelijk afvoert. Een goede universele kamerplantengrond kan voldoen; een luchtig mengsel voor aronskelkachtigen, zoals anthuriums, is eveneens geschikt. Kies een pot met afvoergaten. Houd er bij het uitkiezen van een nieuwe pot bovendien rekening mee dat homalomena’s zich via hun kruipende wortelstok uitbreiden. Ze worden dus steeds breder als je ze telkens een grotere pot geeft.
2.6 Snoeien
Veel te snoeien valt er niet. Knip vergeelde, beschadigde of volledig afgestorven bladeren zo laag mogelijk bij de basis weg. Is de pol te groot geworden, dan is delen de aangewezen manier om de plant te verkleinen. Zie daarvoor het kopje Vermeerderen hieronder.
Let op: net zoals veel aronskelkachtigen bevat het plantenweefsel van homalomena’s calciumoxalaatkristallen. Contact met het sap kan de huid en slijmvliezen irriteren, en bij inslikken kan het een branderig gevoel en zwelling in de mond en keelholte veroorzaken. Werk dus voorzichtig en draag handschoenen of was direct na snoeiwerkzaamheden je handen.
2.7 Vermeerderen
De eenvoudigste manier om homalomena’s te vermeerderen is door de pol te delen. Stekken is eigenlijk niet goed uitvoerbaar voor de huiskamertuinier – een los blad zal geen wortels vormen, en geavanceerdere methodes zoals weefselkweek zijn voorbehouden aan gespecialiseerde kwekers. Zaaien is evenmin een optie; althans, voor zover ons bekend zijn er geen (verse) zaden verkrijgbaar in onze contreien.
Scheuren – het delen van de wortelkluit – is dus eigenlijk de enige methode. Doe het bij voorkeur in de lente, wanneer de plant weer actief aan de groei gaat. Haal de plant uit de pot en kijk waar de natuurlijke scheidingen tussen de verschillende scheuten zitten. Trek de kluit daar voorzichtig uit elkaar of snijd hem met een schoon, scherp mes in stukken wanneer de wortelstok stevig aan elkaar vastzit.
Maak de stukken niet te klein. Zorg dat ieder deel een aantal bladeren en een flink stuk wortelstok met gezonde wortels heeft. Pot ieder deel apart op in een niet te ruime pot met luchtige grond en geef daarna voorzichtig water. Dit is trouwens ook een uitstekende manier om een oud, te groot of slordig uitgegroeid exemplaar te verjongen.
2.8 Bloeiwijze
De bloeiwijze bestaat uit een kolfje met kleine bloemen en een schutblad eromheen. Dat schutblad is bij homalomena’s meestal groenig, bruinachtig of rood aangelopen. Deze bloeiwijze is vaak een stuk kleiner dan de bladeren en steekt er ook niet echt bovenuit, zodat hij alleen van dichtbij echt opvalt (zie de afbeelding hierboven). Bij sommige soorten verspreidt de bloeiwijze een duidelijk anijsachtige geur.
Vaak lees je dat de bloeiwijze moet worden weggeknipt, omdat die de groei zou beperken. Het gaat ons net te ver om dat ronduit onzin te noemen, maar het komt er wel dicht in de buurt. De bloei is gewoon een normaal onderdeel van de groeiwijze. In de huiskamer zal een homalomena bovendien alleen gaan bloeien als je het hem goed naar de zin hebt gemaakt. Laat de bloeikolf dus gerust zitten als je die mooi vindt. Knip hem wel weg als hij oud en bruin wordt. Er zal namelijk thuis geen bestuiving plaatsvinden, dus als de bloem is uitgebloeid, is het klaar; zaden (roodachtige besjes) hoef je niet te verwachten.
2.9 Ziektes en plagen
Wortelrot is het voornaamste risico. Dit treft vooral planten die langdurig in natte, slecht doorlatende grond staan. Slap blad in combinatie met natte aarde, een muffe geur of zachte donkere wortels is reden om de kluit te controleren. Knip rotte wortels weg en verpot de plant zo nodig in verse grond.
Bij een te droge lucht kunnen spint, schildluis en wolluis opduiken. Controleer vooral de onderkant van het blad en de aanhechting van de bladstelen. Isoleer een aangetast exemplaar en gebruik een biologisch middel volgens de aanwijzingen op de verpakking. Bij een lichte aantasting volstaan enkele douchebeurten, met een tussenpoos van een weekje herhaald. Bruine bladpunten zijn een mogelijk eerste signaal dat de luchtvochtigheid wat te laag is.
2.10 Overige tips bij de verzorging
Op het brede glanzende blad valt stof snel op. Maak de bladeren daarom af en toe schoon met een zachte, vochtige doek of zet de plant onder een lauwe douche. Let er bij dat laatste wel op dat hard water kalkvlekken op het blad kan achterlaten. Alternatief kun je je plant ook even buitenzetten tijdens een zomers regenbuitje (let op dat de temperatuur boven de 15 graden ligt, en pas op dat de potgrond niet te doorweekt raakt).
Het valt vaak nogal op als er een blad afsterft. Dat hoort echter bij de normale groeicyclus. Maak je daar dus niet te veel zorgen over, zeker niet als je plant net nieuw is of een andere standplaats heeft gekregen.
3. Homalomena kopen: waar moet je op letten en waar kan het?
Homalomena’s zijn geen heel algemene kamerplanten, maar bij beter gesorteerde tuincentra kom je ze toch wel met enige regelmaat tegen. (Online is het aanbod betrekkelijk ruim.) Kies een plant met stevige, opstaande bladeren en een bossige groei. Kijk ook even onder de bladeren en langs de bladstelen of je spint, wolluis of schildluis ziet.
Of je nu in een tuincentrum of online je homalomena aankoopt, let op als het buiten koud is. Laat een plant in de winter niet lang in een koude auto staan – en koop dus ook liever niet ’s winters online, tenzij de verkoper expliciet aangeeft dat het vervoer verwarmd is – en koop liever geen exemplaren die buiten of in een tochtige winkelentree zijn opgesteld. Koudeschade kan leiden tot massaal bladverlies of erger.
Als je in de markt bent voor een bijzondere cultivar, is het goed om te weten dat de naamgeving bepaald niet uniform is. Zie daarvoor ook het kopje Soorten eerder in dit artikel. Adelonema wallisii staat nog vaak als Homalomena wallisii of Homalomena ‘Camouflage’ te koop. Bij Homalomena ‘Purple Sword’ gaat het nog een stapje verder: dat is in werkelijkheid Apoballis acuminatissima ‘Lavallaei’.
Houd ten slotte rekening met kinderen en huisdieren. Zoals we bij het kopje Snoeien eerder in dit artikel al aanstipten, bevatten homalomena’s irriterende calciumoxalaatkristallen. Zet de plant daarom buiten bereik van kwetsbare huisgenoten.
Op dit artikel rust auteursrecht. Zonder onze toestemming is overnemen verboden.
