In tuinen en bossen is meeldauw heel algemeen. De witte, poederachtige plekken ontsieren de bladeren van tal van planten en bomen, maar vaak is de schade beperkt. Bij kamerplanten ligt dat anders. Meeldauw komt in de huiskamer zelden voor, maar het kan zeer hardnekkig zijn en ernstige gevolgen hebben. In dit artikel bespreken we wat meeldauw is, hoe je het herkent en hoe je het bestrijdt. Dat doen we in de volgende punten:
1. Wat meeldauw eigenlijk is
Meeldauw is een verzamelnaam voor verschillende plantenziekten. Echte meeldauw wordt veroorzaakt door schimmels uit de orde Erysiphales en de familie Erysiphaceae; wereldwijd zijn er meer dan negenhonderd soorten bekend. Veel daarvan kunnen maar één plantensoort of een kleine groep verwante planten infecteren.
Echte meeldauw leeft alleen op levende planten. Op dode blaadjes of in de potgrond kan de schimmel niets beginnen. Hij zit grotendeels aan de buitenkant van het blad en steekt van daaruit kleine voedingsorganen (haustoria) in de bovenste cellaag, waarmee hij suikers uit de plant haalt. Het witte poeder dat je ziet, bestaat uit schimmeldraden en sporen. Je kunt dat er deels afvegen, maar de draden zitten vast aan het blad en groeien gewoon door.
De sporen verspreiden zich door de lucht naar andere bladeren en andere planten. Vocht is daarbij niet vereist; ook in een droge kamer verspreidt meeldauw zich prima.
2. Hoe herken je meeldauw op een kamerplant?
De naam is goed gekozen: het lijkt wel alsof er meel op het blad ligt. Echte meeldauw begint meestal met kleine, ronde, witgrijze plekjes. Die worden groter en lopen in elkaar over, tot een flink deel van het blad onder een poederachtige waas zit. Waar het precies zit, hangt af van de soort: de ene meeldauw komt vooral op de bovenkant van het blad voor, de andere aan de onderkant of aan allebei. Ook bladstelen, stengels, knoppen en bloemen kunnen wit uitslaan.
Twijfel je? Veeg dan een plekje voorzichtig schoon met een vochtig doekje. Meeldauw kun je grotendeels wegvegen, maar binnen enkele dagen tot een week keert het weer terug op precies dezelfde plaats. Het is namelijk niet goed mogelijk om de schimmeldraden te verwijderen, dus de meeldauw groeit zo weer terug. Kijk verder naar het blad eronder: dat is vaak doffer of lichter van kleur, en jong blad kan vervormen. Let op: bij kalanchoës ziet het er soms heel anders uit, met droge, kurkachtige plekken en nauwelijks zichtbaar wit poeder.
2.1 Wat lijkt er nog meer op meeldauw?
Een witte aanslag is niet automatisch meeldauw. Dit wordt er het vaakst voor aangezien:
- Stof. Dat ligt gelijkmatig over het hele blad in plaats van in losse plekjes, en je hebt het er met één veeg af.
- Een natuurlijke waslaag. Sommige planten hebben van zichzelf een witte of blauwige waas op blad en stengel. Die hoort bij de plant en breidt zich niet uit.
- Kalkvlekken van hard water. Die blijven achter waar druppels zijn opgedroogd, meestal als kringetjes of randjes, en worden vanzelf niet groter.
- Wolluis. Ook wit, maar in wattige plukjes, vooral in de bladoksels en langs de stengels. Zie verder ons artikel over wolluis.
3. Het verschil tussen echte en valse meeldauw
De namen lijken op elkaar, maar het zijn twee ziekten met verschillende verwekkers. Echte meeldauw wordt veroorzaakt door schimmels die vooral op het blad groeien. Achter valse meeldauw zitten oömyceten of waterschimmels, uit de familie Peronosporaceae. Die zijn verwant aan Phytophthora en Pythium, soorten die wortelrot kunnen veroorzaken.
Valse meeldauw groeit in het blad zelf. Aan de bovenkant zie je gele tot bruine vlekken die vaak hoekig van vorm zijn, omdat de bladnerven ze begrenzen. Blijft het lang vochtig, dan verschijnt aan de onderkant een grijs tot paarsachtig donslaagje met sporen. Vocht is dus heel bepalend voor de ontwikkeling van valse meeldauw, en dat is het belangrijkste praktische verschil met echte meeldauw. Je komt valse meeldauw vooral tegen in de tuin en in kassen, al kunnen sommige pot- en kamerplanten ook worden aangetast.
4. Welke kamerplanten krijgen meeldauw?
Niet elke kamerplant is even gevoelig. Binnenshuis en in de sierteelt zie je echte meeldauw vooral op begonia’s, Kaapse viooltjes, hedera (klimop), jadeplanten, kalanchoës, gerbera’s, hortensia’s, rozen en de kerstster (Euphorbia pulcherrima). Ook binnen zo’n groep verschilt het per soort en cultivar: de ene begonia is er bijvoorbeeld veel gevoeliger voor dan de andere.
Vaak komt meeldauw met een nieuwe plant mee naar binnen, soms nog voordat de eerste plekjes goed te zien zijn. Ook kunnen de sporen letterlijk komen aanwaaien, via een openstaand raam, maar dat leidt minder vaak tot een daadwerkelijke aantasting in de huiskamer.
5. Waarom krijgt een kamerplant meeldauw?
Bij de meeste schimmelziekten geldt: houd het blad droog en je bent al een heel eind. Voor echte meeldauw gaat die vuistregel niet op. De sporen kiemen ook op kurkdroog blad, en bij sommige soorten werkt langdurig vochtig blad zelfs tegen; dat kan de kieming verstoren. Binnenshuis ontstaan de problemen vooral waar een paar dingen samenkomen: weinig licht, planten die dicht op elkaar staan en lucht die slecht circuleert. Zet een gevoelige plant daarom zo licht als de soort verdraagt en zorg dat er enige mate van ventilatie is.
6. Springt meeldauw over op je andere planten?
De sporen waaien gemakkelijk naar de plant ernaast, maar daar houdt het meestal op. Veel soorten meeldauw zijn namelijk sterk gespecialiseerd, of, anders gezegd, kieskeurig: ze lusten maar enkele specifieke plantensoorten. Heeft je begonia meeldauw, dan is de kans dus klein dat de monstera ernaast dat ook krijgt. Zet aangetaste planten voor de zekerheid evengoed altijd apart.
7. Hoe erg is meeldauw voor je plant?
Een paar plekjes op een verder gezonde kamerplant zijn vooral ontsierend. Bij een grotere, langdurige aantasting kan de schade echter behoorlijk groot zijn. Blad dat helemaal onder het poeder zit, kan minder goed fotosynthetiseren. De groei wordt trager, blad vergeelt en valt te vroeg af, jonge scheuten kunnen vervormen, enzovoorts. Uiteindelijk kan zo’n amper groeiend exemplaar geheel overwoekerd raken door de schimmel, en dan kan de plant eraan onderdoor gaan.
8. Meeldauw aanpakken
Als bladeren eenmaal zijn aangetast door meeldauw, krijg je de schimmel niet meer weg. Wat je wel kunt doen is de plant apart zetten, aangetaste delen wegknippen en de omstandigheden veranderen. Een korte handleiding:
- Zet de aangetaste plant apart van je andere kamerplanten, op een goed geventileerde, zo licht mogelijke plaats.
- Knip zwaar aangetaste bladeren, knoppen en scheuten af met schoon, scherp gereedschap.
- Gooi het snoeiafval direct weg.
- Controleer de plant de weken daarna geregeld en snoei nieuwe aantastingen telkens weg.
- Breidt de ziekte zich ondanks deze maatregelen uit, of blijft er te weinig van je plant over om nog weg te knippen, overweeg dan een bestrijdingsmiddel. Let op: tegen meeldauw bestaan nogal agressieve middelen. Check op het etiket dat het middel binnenshuis tegen echte meeldauw gebruikt mag worden.
Wat niet helpt: het zichtbare deel van de meeldauw, het witte poeder dus, wegvegen. Dat ziet er weliswaar beter uit, maar de (deels onzichtbare) schimmeldraden blijven helaas gewoon zitten.
Zit vrijwel al het blad onder en raakt ook elke nieuwe scheut opnieuw besmet, dan is wegdoen soms verstandiger dan eindeloos blijven behandelen. Overweeg eventueel wel om nog snel een stek te nemen, van een heel nieuw scheutje of blaadje. Dat is vaak nog niet direct aangetast. Spoel het goed af onder de kraan om sporen te verwijderen voordat je het gaat stekken.
9. Meeldauw voorkomen
Het eerlijke antwoord hier is dat het heel lastig is om meeldauw echt te voorkomen. Sommige planten zijn er nu eenmaal heel vatbaar voor. Als je een kweker bent met een grote kas, zijn er beslist tips om grootschalige problemen te voorkomen, zoals zorgen voor voldoende ventilatie en niet alle planten op een kluitje te zetten. Maar in de huiskamer zijn dat soort overwegingen zelden aan de orde. Het beste dat je kunt doen is zorgen dat je je planten zo optimaal mogelijk verzorgt. Een goed groeiende kamerplant is minder vatbaar voor meeldauw, en als het optreedt, zorgt het minder snel voor echte narigheid. Zie daarvoor de sectie Kamerplanten op onze website.
Op dit artikel rust auteursrecht. Zonder onze toestemming is overnemen verboden.
